Hipotermia w górach – czym jest, jak się rozwija i dlaczego ubiór ma kluczowe znaczenie

Jak dochodzi do wychłodzenia organizmu - przyczyny hipotermii

Organizm człowieka utrzymuje stałą temperaturę dzięki równowadze pomiędzy produkcją ciepła a jego stratami. W górach tę równowagę łatwo zaburzyć. Wpływnana to mają m.in.:

• niska temperatura powietrza,

• silny wiatr zwiększający utratę ciepła,

• wilgoć (opad, mokry śnieg, pot),

• długie przebywanie w bezruchu, np. na postoju,

• zmęczenie i niedobory energetyczne,

• nieodpowiedni ubiór.

• nieodpowiednie gospodarowanie warstwami

Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, w której po intensywnym podejściu następuje postój. A my w odpowiednim czasie nie zadbamy o dodatkową izolację termiczną, doprowadzając tym samym do utraty zgromadzonego ciepła. Przepocona pierwsza warstwa, nacisk plecaka, niska temperatura otoczenia i nagły spadek aktywności prowadzą do szybkiego wychłodzenia organizmu, często niezauważalnie.

Objawy hipotermii i stopnie wychłodzenia organizmu

Objawy hipotermii rozwijają się stopniowo. Ich nasilenie zależy od tego, jaki jest stopień wychłodzenia organizmu oraz jak długo trwa ekspozycja na zimno.

Hipotermia łagodna

W tym stanie temperatura głęboka ciała wynosi około 32–35°C. Poszkodowany jest w pełni przytomny, logiczny, zdolny do poruszania się. Występują silne dreszcze, zimne dłonie i stopy, pojawia się stopniowego osłabienia organizmu. To etap, w którym organizm wciąż próbuje podwyższać temperaturę ciała dzięki występującym drżeniom mięśniowym.

Hipotermia umiarkowana

Gdy temperatura głęboka ciała spada poniżej 32°C, pojawiają się umiarkowane objawy: ustanie drżeń mięśniowych, senność, dezorientacja, zaburzenia mowy i koordynacji ruchowej. Osoba może mieć trudność z oceną sytuacji, mimo że nadal pozostaje przytomna. Często obserwuje się chłodną klatkę piersiową oraz nieregularne tętno.

Hipotermia ciężka i głęboka - ostre objawy hipotermii

W hipotermii głębokiej (poniżej 28°C) dochodzi do utraty przytomności, znacznego spowolnienia oddechu i pracy serca. Pojawiają się groźne zaburzenia rytmu serca, w tym ryzyko migotania komór. W stanie hipotermii głębokiej nawet niewielkie poruszenie poszkodowanego może doprowadzić do nagłego zatrzymania krążenia.

 fot. Kacper Kłoda #wspieramgopr

Pierwsza pomoc w przypadku hipotermii

Postępowanie w przypadku hipotermii ma jeden nadrzędny cel: zapobiec dalszemu wychłodzeniu i zadbać o stan pacjenta do czasu przekazania go służbom medycznym.

Podstawowe zasady:

• ogranicz ruchy poszkodowanego do minimum,

• odizoluj go od zimnego podłoża i wiatru,

• zdejmuj mokrą odzież tylko wtedy, gdy masz suchą na zmianę,

• okryj kocem NRC

• stosuj stopniowe ogrzewanie tułowia (Ciepło aplikuj na klatkę piersiową, szyję i pachwiny, a nie na kończyny),

• nie masuj i nie pocieraj kończyn,

• nie podawaj alkoholu! (Podaj ciepłe, ale nie gorące płyny tylko jeśli poszkodowany jest przytomny i jest z nim logiczny kontakt)

W stanie hipotermii umiarkowanej i ciężkiej konieczna jest pomoc medyczna i hospitalizacja w warunków szpitalnych, często na oddział leczniczy opieki zdrowotnej o profilu intensywnej terapii.

Dlaczego nie masować i nie pocierać kończyn? Takie działania mogą uszkodzić zamarznięte tkanki, a także spowodować przepływ zimnej krwi z kończyn do serca, co doprowadzić może do groźnego zjawiska "afterdrop", szoku termicznego, a nawet zatrzymania krążenia.

Dlaczego ubiór warstwowy realnie chroni przed hipotermią

W górach hipotermia bardzo rzadko jest skutkiem jednego błędu. Zazwyczaj to zdarzenie będące skutkiem złych decyzji podejmowanych etapami. Kluczowe znaczenie ma umiejętność zarządzania warstwami odzieży.

Nie chodzi wyłącznie o to, co masz na sobie, ale kiedy zakładasz i zdejmujesz poszczególne warstwy. Zbyt późne zdjęcie izolatora prowadzi do przepocenia. Zbyt późne jego założenie – do utraty ciepła na postoju. Oba scenariusze kończą się tym samym: dalsze wychłodzenie.

Ten mechanizm dokładnie opisujemy w artykule „Jak ubrać się w góry zimą? Poradnik od Montiko”, gdzie pokazujemy, jak:

• pracować pierwszą warstwą, by ograniczyć wilgoć,

• używać izolacji podejściowej bez przegrzewania,

• zakładać izolator postojowy zanim zrobi się zimno,

• chronić się membraną tylko wtedy, gdy jest to konieczne.

Dobrze użyty ubiór warstwowy realnie chroni przed hipotermią, ponieważ pozwala kontrolować bilans cieplny organizmu w zmiennych warunkach.

Kto jest szczególnie narażony na hipotermię

Na hipotermię bardziej podatne są:

• osoby starsze, u których mechanizmy termoregulacji działają słabiej,

• osoby nadużywające alkoholu, u których zaburzona jest ocena sytuacji,

• osoby skrajnie zmęczone lub niedożywione,

• dzieci i noworodki, które nie posiadają w pełni wytworzonych urządzeń termoregulacji.

W górach jednak każdy organizm człowieka może wejść w stan hipotermii, jeśli warunki i decyzje złożą się w niekorzystny ciąg.

Podsumowanie

Hipotermia to niebezpieczne zagrożenie dla zdrowia, które w górach nie wynika z „ekstremum”, lecz z fizyki i biologii. Najlepszą ochroną jest wiedza, świadomość własnych reakcji i umiejętność zarządzania ubiorem, tempem oraz postojami.

Sprzęt nie zastąpi myślenia, ale dobrze dobrane i właściwie używane posiadanych warstw zagwarantuje nam dodatkowy czas, który w górach często jest zasobem najcenniejszym.