Jak prawidłowo wiązać buty trekkingowe? Najczęstsze błędy, które mogą zepsuć nawet najlepsze buty

Dlaczego nawet najlepsze buty mogą być niewygodne?

To jedna z rzeczy, która najbardziej zaskakuje osoby kupujące pierwsze lepsze buty trekkingowe z wyższej półki. Wydają kilka, a czasem nawet kilkanaście setek złotych, wybierają model polecany przez znajomych lub sprzedawcę i są przekonani, że od tej chwili każda wycieczka będzie komfortowa. Po kilku godzinach marszu okazuje się jednak, że coś jest nie tak. Pięta zaczyna pracować, na stromych zejściach palce uderzają o przód buta, a pod koniec dnia pojawia się ból podbicia albo drętwienie stóp. Naturalnym odruchem jest obwinienie samego obuwia.

Czasami rzeczywiście problemem jest źle dobrany rozmiar, niewłaściwa szerokość kopyta albo model niedopasowany do planowanej aktywności. Z naszego doświadczenia wynika jednak, że równie często przyczyna jest znacznie prostsza. To sposób, w jaki but został zawiązany. Warto pamiętać, że stopa nie pracuje jednakowo na całej swojej długości. Innego podparcia potrzebuje śródstopie, inaczej zachowuje się pięta, a jeszcze inaczej okolica kostki. Podczas wielogodzinnego marszu stopa delikatnie zwiększa swoją objętość, a na stromych podejściach i zejściach zmienia się również kierunek sił działających wewnątrz buta.

Jeżeli sznurówki zaciskamy z jednakową siłą od samych palców aż po ostatni haczyk, odbieramy sobie możliwość wykorzystania tego, co producenci przygotowali w bardziej zaawansowanych modelach. Dlatego współczesne buty trekkingowe coraz częściej pozwalają regulować napięcie w kilku strefach niezależnie od siebie. Dzięki temu można mocniej ustabilizować piętę, jednocześnie pozostawiając więcej miejsca na śródstopiu albo zwiększyć swobodę ruchu kostki podczas długiego podejścia.

Największy błąd? Wiązanie wszystkich butów w identyczny sposób

To chyba najczęściej powtarzający się błąd, jaki obserwujemy. Nie ma znaczenia, czy ktoś zakłada lekkie buty hikingowe, techniczne buty podejściowe, klasyczne trekkingi czy buty trailowe. Sposób wiązania wygląda niemal zawsze identycznie. Problem w tym, że każde z tych butów powstały z myślą o czymś innym. Lekki but hikingowy ma przede wszystkim zapewniać wygodę podczas całodziennego marszu. But podejściowy ma gwarantować możliwie największą precyzję podczas poruszania się po skałach. Trailówki muszą stabilnie trzymać stopę, amortyzować i zapewniać komfort i/lub efektywność przy dynamicznym biegu. Klasyczny trekking ma z kolei łączyć komfort z odpowiednim wsparciem i wytrzymałością podczas marszu z cięższym plecakiem w skrajnie zmiennych warunkach. Skoro różni się przeznaczenie obuwia, powinien różnić się również sposób jego dopasowania. Dlatego nie warto kopiować jednego sposobu sznurowania do wszystkich modeli. To, co sprawdzi się w butach podejściowych podczas wspinania na ferracie, niekoniecznie będzie dobrym rozwiązaniem podczas trzydziestokilometrowej wędrówki po Beskidach.

Co właściwie dają dodatkowe haczyki i blokady w butach trekkingowych?

Jeżeli przyjrzysz się zwykłym butom sportowym, szybko zauważysz, że ich system sznurowania jest bardzo prosty. Kilka oczek, sznurówki, kokarda i gotowe. Buty górskie wyglądają zupełnie inaczej. Pojawiają się otwarte haczyki, dodatkowe przelotki, czasami elementy blokujące, a w bardziej technicznych modelach także wydłużone systemy sznurowania sięgające niemal samych palców. Nie jest to zabieg stylistyczny. Każdy z tych elementów ma umożliwić dokładniejsze dopasowanie buta do stopy oraz rodzaju aktywności.

Dolna część sznurowania odpowiada przede wszystkim za stabilizację śródstopia oraz szerokość w okolicy palców. To tutaj decydujemy, czy stopa ma być mocno osadzona w bucie, czy pozostawimy jej nieco więcej swobody podczas wielogodzinnego marszu.

Środkowa część często pełni funkcję punktu blokującego. Pozwala "zamknąć" napięcie dolnej części buta, dzięki czemu górę możemy regulować już całkowicie niezależnie. Najwyższe haczyki odpowiadają natomiast za pracę okolicy kostki i utrzymanie pięty w odpowiednim miejscu. W praktyce oznacza to, że ten sam but może być przygotowany zarówno do spokojnego spaceru leśnym szlakiem, jak i do bardziej wymagającego zejścia po stromym, kamienistym terenie. Warto więc poprawiać sznurówki nawet kilka razy w ciągu dnia. Nie dlatego, że but się rozwiązał, ale z uwagi na to że zmieniły się warunki.

Pięć błędów podczas wiązania butów, które widzimy najczęściej

Po rozmowach z setkami klientów można zauważyć pewną prawidłowość. Większość problemów z komfortem nie wynika z wad obuwia, lecz z kilku powtarzających się błędów.

Zaciskanie całego buta z jednakową siłą

To zdecydowanie najczęstszy błąd. Wiele osób łapie za oba końce sznurówek i jednym ruchem zaciska cały but od samych palców aż po ostatni haczyk. Problem w tym, że stopa nie pracuje jednakowo na całej swojej długości. Śródstopie potrzebuje czegoś innego niż okolica kostki. Pięta czegoś innego niż palce. Dlatego napięcie powinno zmieniać się w zależności od strefy buta. Jeżeli wszystko zaciśniemy jednakowo mocno, bardzo łatwo doprowadzić do ucisku na podbicie, ograniczenia krążenia albo bólu podczas wielogodzinnego marszu.

Wiązanie butów tylko raz przed wyjściem

Wyobraź sobie, że jedziesz samochodem z Rzeszowa do Zakopanego. Po drodze zmienia się pogoda, nawierzchnia i ruch. Czy przez całą drogę jedziesz z tą samą prędkością? Oczywiście nie. Z butami trekkingowymi jest podobnie. Na początku wycieczki stopa jest wypoczęta. Po kilku godzinach marszu delikatnie zwiększa swoją objętość. Zmienia się teren. Pojawiają się podejścia. Potem długie zejścia. W każdej z tych sytuacji but może wymagać nieco innego dopasowania. Dlatego naprawdę warto poświęcić minutę na poprawienie sznurowania. To jedna z najprostszych rzeczy, która może znacząco zwiększyć komfort podczas całodniowej wycieczki.

Ignorowanie ostatnich haczyków

Spotykamy się z tym bardzo często. Ktoś zostawia ostatni haczyk pusty, bo "tak jest wygodniej". Na krótkim spacerze po mieście prawdopodobnie nie zrobi to większej różnicy. Na stromym zejściu sytuacja wygląda już inaczej. To właśnie górna część buta odpowiada za utrzymanie pięty w zapiętku. Jeżeli z niej nie korzystamy, cała stopa zaczyna pracować bardziej niż powinna. Nie oznacza to oczywiście, że zawsze należy maksymalnie zaciskać cholewkę. Najważniejsze jest odpowiednie dopasowanie. Są sytuacje, w których większa swoboda ruchu będzie korzystniejsza niż maksymalna stabilizacja.

Owijanie sznurówek wokół cholewki

To moda, która od czasu do czasu wraca. Wielu osobom wydaje się, że owinięcie sznurówek wokół kostki sprawi, iż but będzie trzymał lepiej. W praktyce najczęściej nie daje to żadnych korzyści. Za to może ograniczać naturalną pracę cholewki, powodować ucisk w okolicy Achillesa, przyspieszać zużycie materiału, a w niektórych modelach wręcz utrudniać działanie rozwiązań zastosowanych przez producenta. Jeżeli sznurówki wydają się zbyt długie, zdecydowanie lepiej wymienić je na krótsze niż owijać je wokół buta.

Zbyt mocne dociąganie buta, gdy zaczyna boleć

To bardzo ciekawy mechanizm. Stopa zaczyna lekko poruszać się w bucie. Pierwsza reakcja? Jeszcze mocniej zacisnąć sznurówki. Tymczasem często problem wynika z czegoś zupełnie odwrotnego. Podczas marszu stopa zwiększa swoją objętość. Jeżeli jeszcze mocniej ją ściśniemy, bardzo szybko pojawi się ucisk na podbicie, mrowienie i drętwienie palców. Nie zawsze więcej znaczy lepiej. Często wystarczy inaczej rozłożyć napięcie sznurówek zamiast zwiększać je na całej długości.

Co robić podczas konkretnych dolegliwości?

Często przyczyną dolegliwości jest źle dobrany but. Jego rozmiar, sztywność, model stworzony z myślą o innej aktywności, niż tą którą uprawiamy, albo po prostu but o budowie kolidującej z parametrami naszej stopy. Jeśli jednak but został dobrany odpowiednio, to poniższe rady mogą okazać się naprawdę pomocne.

Palce uderzają o przód buta? Zacznij od pięty, nie od noska

To jeden z najczęściej zgłaszanych problemów. Po kilku godzinach marszu, szczególnie podczas długich zejść, palce zaczynają uderzać o przód buta. Pierwsza myśl sugeruje, że but jest za mały. Niekoniecznie jednak to prawda. Jeżeli już podczas przymierzania i testów w odpowiedniej skarpecie palce dotykają noska, oczywiście należy wybrać większy rozmiar. Jeżeli jednak problem pojawia się dopiero po kilku godzinach marszu, bardzo możliwe, że rozmiar jest prawidłowy. Problemem okazuje się przesuwanie całej stopy. Na zejściu ciężar ciała naturalnie kieruje stopę do przodu. Jeżeli pięta nie jest odpowiednio ustabilizowana, zaczyna odrywać się od zapiętka. Każdy kolejny krok przesuwa stopę coraz bardziej. Efekt jest łatwy do przewidzenia. Palce uderzają o przód buta. Pojawiają się pęcherze. Czasem schodzą paznokcie. Dlatego zamiast od razu wymieniać obuwie, warto najpierw sprawdzić, czy pięta rzeczywiście jest dobrze osadzona. Bardzo często odpowiednie wykorzystanie blokady pięty (heel lock) albo mocniejsze ustabilizowanie górnej części buta rozwiązuje problem już po kilku minutach.

Boli podbicie? Czasami trzeba... poluzować but

To jeden z tych problemów, które potrafią zaskoczyć nawet osoby regularnie chodzące po górach. Na początku wszystko wydaje się w porządku. Po godzinie marszu pojawia się delikatny ucisk na grzbiecie stopy. Kolejne kilometry przynoszą ból, a czasem również drętwienie palców. Naturalną reakcją wielu osób jest jeszcze mocniejsze dociągnięcie sznurówek, żeby stopa przestała się poruszać. Niestety, bardzo często przynosi to odwrotny efekt. Podczas wysiłku stopa nieznacznie zwiększa swoją objętość. To całkowicie naturalna reakcja organizmu. Jeżeli but od początku był zawiązany bardzo ciasno, z czasem zaczyna uciskać tkanki, naczynia krwionośne oraz nerwy przebiegające przez grzbiet stopy. W takiej sytuacji problemem nie jest zbyt luźny but, lecz zbyt duży nacisk. Jednym z najskuteczniejszych sposobów rozwiązania tego problemu jest zastosowanie tzw. window lacing. Technika polega na pominięciu jednego oczka dokładnie nad miejscem największego ucisku. Powstaje niewielkie "okno", które odciąża najbardziej wrażliwy fragment stopy i pozwala równomierniej rozłożyć napięcie sznurówek. To rozwiązanie od lat wykorzystują biegacze oraz osoby uprawiające sporty wytrzymałościowe, ale równie dobrze sprawdza się podczas trekkingu. Jeżeli mimo odpowiedniego sznurowania problem pojawia się za każdym razem, warto zastanowić się również nad samym butem. Być może jego kopyto jest po prostu zbyt niskie w okolicy podbicia i nie odpowiada budowie Twojej stopy.

Drętwienie palców i stóp – nie zawsze winne jest krążenie

Wielu turystów zakłada, że drętwienie stóp oznacza problemy z krążeniem. Oczywiście czasami rzeczywiście tak jest, jednak znacznie częściej przyczyna okazuje się dużo prostsza. Źle rozłożone napięcie sznurówek. Stopa podczas całodziennego marszu pracuje niemal bez przerwy. Mięśnie są zmęczone, tkanki delikatnie puchną, a objętość stopy zwiększa się nawet o kilka procent. Jeżeli rano but został zawiązany bardzo ciasno, po kilku godzinach zaczyna robić się zwyczajnie za mały. Objawy zwykle pojawiają się stopniowo. Najpierw odczuwamy napięcie. Później lekkie mrowienie. Na końcu zaczynają drętwieć palce. W takiej sytuacji nie warto czekać do końca wycieczki. Znacznie lepiej zatrzymać się na chwilę, poluzować środkową część sznurowania i sprawdzić, czy problem ustąpi. W wielu przypadkach poprawa jest odczuwalna niemal od razu.

Na podejścia i zejścia warto wiązać buty inaczej

Większość osób zakłada, że skoro but został dobrze zawiązany rano, nie ma potrzeby niczego zmieniać przez resztę dnia. W praktyce warunki na szlaku zmieniają się nieustannie. Podczas długiego podejścia kostka wykonuje znacznie większy zakres ruchu niż podczas marszu po płaskim terenie. Mocno zaciśnięta cholewka może ograniczać jej naturalną pracę, przez co nogi szybciej się męczą. Dlatego na podejściach wiele osób świadomie pozostawia górną część buta odrobinę luźniejszą. Nie chodzi o to, aby but był niestabilny. Chodzi o zapewnienie kostce większej swobody ruchu. Sytuacja odwraca się podczas zejść. Tutaj najważniejsze staje się utrzymanie pięty w zapiętku. Jeżeli stopa zacznie przesuwać się do przodu, szybko pojawią się obtarcia, ból palców i ryzyko uszkodzenia paznokci. Przed długim zejściem warto więc zatrzymać się na kilkadziesiąt sekund i mocniej ustabilizować górną część buta. Ta niewielka zmiana często daje większą poprawę komfortu niż zakup nowych wkładek.

But trekkingowy, podejściowy i trailowy – każdy wiąże się trochę inaczej

Choć zasada dopasowania buta pozostaje taka sama, różne rodzaje obuwia mają nieco inne zadania. Klasyczne buty trekkingowe powinny przede wszystkim zapewniać komfort podczas wielogodzinnego marszu. Dlatego zwykle zostawiamy stopie odrobinę więcej przestrzeni niż w obuwiu technicznym. Buty podejściowe projektowane są z myślą o precyzji. Często posiadają wydłużony system sznurowania sięgający niemal samych palców, dzięki czemu można bardzo dokładnie dopasować przednią część buta. Takie rozwiązania znajdziemy między innymi w wielu modelach La Sportiva, Salewa czy Dynafit. W trudniejszym, skalnym terenie część użytkowników dodatkowo mocniej stabilizuje przód stopy, aby zwiększyć precyzję stawiania kroków. Z kolei w butach trailowych producenci często dodają dodatkowe oczko umożliwiające wykonanie tzw. heel lock, czyli blokady pięty. To prosta technika, która skutecznie ogranicza unoszenie się pięty podczas biegu i poprawia kontrolę nad stopą, szczególnie na stromych zbiegach.

Jak sami wiążemy buty przed wyjściem w góry?

Przez lata testowania różnych modeli wypracowaliśmy sposób, który sprawdza się w zdecydowanej większości trekkingów. Nie traktujemy go jednak jako jedynej słusznej metody. Każda stopa jest inna i czasami drobna zmiana potrafi zrobić ogromną różnicę. Zaczynamy od dokładnego dopasowania przedniej części buta. Nie zostawiamy jej całkowicie luźnej, ale również nie zaciskamy z maksymalną siłą. Palce powinny mieć możliwość naturalnej pracy. Następnie regulujemy śródstopie. Tutaj zależy nam przede wszystkim na stabilizacji, ale bez nadmiernego ucisku. Jeżeli but posiada haczyki blokujące, wykorzystujemy je zgodnie z przeznaczeniem, oddzielając dolną część sznurowania od górnej. Dzięki temu możemy osobno regulować napięcie obu stref. Na końcu dopasowujemy górną część cholewki. Podczas zwykłych wycieczek pozostawiamy ją odrobinę luźniejszą. Przed długimi zejściami zazwyczaj poświęcamy minutę na mocniejsze ustabilizowanie pięty. Na koniec zawsze wiążemy podwójną kokardę, która skutecznie ogranicza ryzyko przypadkowego rozwiązania sznurówek w najmniej odpowiednim momencie.

Najczęstsze problemy i sposoby ich rozwiązania

Podsumowanie – dobrze zawiązany but potrafi zmienić całą wycieczkę

Kupując obuwie w góry, zwykle zwracamy uwagę na membranę, przyczepność podeszwy, wagę czy sztywność konstrukcji. To wszystko ma ogromne znaczenie, ale nawet najlepszy model nie pokaże swoich możliwości, jeśli będzie źle dopasowany do stopy. Sposób sznurowania wpływa na stabilizację pięty, pracę kostki, komfort podbicia i ilość miejsca dla palców. Często to właśnie od niego zależy, czy po całym dniu na szlaku będziemy wspominać piękne widoki, czy bolesne obtarcia. Nie istnieje jeden uniwersalny sposób wiązania butów trekkingowych. Warto nauczyć się kilku prostych technik i stosować je w zależności od sytuacji. Inaczej przygotujemy but na spokojny marsz, inaczej na wielogodzinne podejście, a jeszcze inaczej przed stromym zejściem. Jeżeli więc następnym razem poczujesz dyskomfort, nie zakładaj od razu, że potrzebujesz nowej pary butów. Czasami wystarczy minuta postoju i niewielka korekta sznurowania, aby odzyskać komfort na kolejne kilometry. Bo dobrze dobrany but to dopiero połowa sukcesu. Drugą jest umiejętność wykorzystania jego możliwości.

Do zobaczenia na szlaku!